SELÇUKLU'NUN İZİNDE
DİJİTAL MOTİF ATLASI
Elibelinde Motifi
Koçboynuzu Motifi
Dişiliğin simgesidir. Sadece analık ve doğurganlığı değil, ayni zamanda uğur, bereket, kısmet, mutluluk ve neşeyi de sembolize eder.
Bereket, kahramanlık,güç, erkeklik sembolü olan koç boynuzu motifi, Anadolu kültüründe ana tanrıça’dan sonra, ya da onunla birlikte kullanılan bir motiftir.
Saç Bağı Motifi
Dişiliğin simgesidir; analık ve doğurganlığın yanı sıra uğur, bereket, kısmet, mutluluk ve neşeyi de temsil ederek kadının yaşamla kurduğu bağı simgeler.
Sandıklı Motifi
“Çeyiz Sandığı” geleneğinin sembolik anlatımıdır. Bu motifi dokuyan genç kız, evlilik, yuva kurma ve çocuk sahibi olma hayallerini sessizce ifade eder.
Yıldız Motifi
Yıldız motifi, birçok kültürde üretkenlik ve bereketin simgesidir. Gök cisimlerinin kaderi belirlediğine dair inanç, İslam öncesi ve sonrası Anadolu’da da varlığını sürdürmüştür.
Bukağı Motifi
Bukağı, atların kaçmaması için ön ayaklarına takılan zincir benzeri bir araçtır. Bu zincirden esinlenen kilim motifleri aşkı, birliği ve ailenin dayanıklılığını simgeler.
Su Yolu Motifi
Anadolu kültüründe su, yaşamın akışını ve sürekliliğini simgeler. Aynı zamanda soyluluk, bilgelik, saflık, erdem, bereket ve yeniden doğuşun da sembolüdür.
Pıtrak Motifi
Anadolu El Sanatları’nda pıtrak motifi, dikenleriyle insanların ve hayvanların üzerine yapışan pıtrak bitkisinin stilize edilmiş biçimidir. Dikenlerinin kötü gözlerden koruduğuna inanıldığı için nazarlık olarak kullanılır.
El, Parmak ve Tarak Motifleri
El motifi güç, kudret ve koruyuculuğun sembolüdür. Parmak, tarak ve kirkite benzediği için bu adlarla da anılır. Üretkenliği, verimliliği ve kötü gözlerden korunmayı temsil eder.
Muska ve Nazarlık Motifleri
Göz Motifi
Yılan Motifi
Nazar, özellikle savunmasız insanlara, hayvanlara, eve ve eşyaya zarar verdiğine inanılan, bakışlardan fırlayan görünmez bir güç olarak kabul edilir. Motiflerde de bu yansıtılmıştır.
Göz, fizyolojik bir görü organı olmasının yanı sıra entelektüel algının ve derin sezginin sembolüdür. İnsan gözü iyi niyetli bakışlar taşıyabildiği gibi, kötü niyetin de aracı kabul edilir.
Yılan, Orta Asya Türk inancında yer ve yeraltının simgesidir. Anadolu’da da yeraltına dair eski inançların etkisiyle dokumalarda kötülüğü temsil eder.
Akrep Motifi
Akrep motifi, korunma amaçlı kullanılan sembollerden biridir ve şeytanın ruhunu temsil ettiği kabul edilir. Sürekli pusuda bekleyen bu yaratık kötü niyetin ve nedensiz kavganın sembolüdür.
Kuş Motifi
Anadolu insanı kuşla olan ilişkisini dokumalara, mimariye ve günlük eşyalara yansıtmış; kuşun gagası, kanadı ve pençesi bile stilize edilerek sembolleştirilmiştir. Kuş, Anadolu kültüründe sevgi, sevgili, haberci, özlem, kutsallık ve bazen de ölen kişinin ruhu anlamına gelir.
Çintemani Motifi
Leopar desenlerinden esinlenen, üç benekten oluşan bu motif güç, kudret ve koruyuculuğun simgesidir. Osmanlı padişahlarının kaftanlarında sıkça kullanılmış olup kökeni Uzak Doğu’ya dayanır.
Damga (İm) Motifi
Türkler tarih boyunca aile, oba, oymak, boy ve devleti ifade etmek için damga ya da “im” adı verilen işaretleri kullanmışlardır. Bu damgalar, kişinin veya topluluğun varoluşunun simgesidir.
Kurt Ağzı, Kurt İzi, Canavar Ayağı Motifi
Hatai Motifi
Kurt, Asya Türkleri ve Anadolu halkları için eski çağlardan beri kutsal sayılmıştır. Anadolu dokumalarında, kurt ağzı, kurt izi ve canavar ayağı gibi stilize motifler, keçi ve koyun sürülerine saldıran kurtlardan korunma amacıyla betimlenmiştir.
Etimolojik olarak Çin Türkistanı’ndaki Hata şehrinden gelen “hatai”, stilize yaprak, filiz ve çiçek motiflerinin birbirine dolaşmasıyla oluşan bir süsleme biçimidir. Süsleme sanatında en önemli ve yaygın desenlerden biridir. Hatai motifi, en yaygın olarak tezhip ve minyatürlerde, kitap süslemelerinde, çini ve seramiklerde ile mimari bezemelerde kullanılır.
Şemse Motifi
Gül Motifi
Şemse'nin Arapça'da güneş anlamına gelen 'şems' kelimesinden türediği ve bu motifin güneşe benzediği için şemse olarak isimlendirilmiştir.
Gül, hem tezhip hem de çinide sıkça kullanılan ve geleneksel Türk el sanatlarında geniş bir kullanım yelpazesine sahip bir motiftir. İlahi aşkın yanı sıra beşeri aşkı da temsil eder.
Lale Motifi
Lale motifi, tasavvufta Allah’ın Bir’liğini temsil eder ve Türk kültüründe estetik ile sembolik değere sahiptir. Doğanın zarafetini yansıtan lale, mimari, çini, dokuma ve el sanatlarında önemli bir yer tutar. Simetrik yapısı ile desenlerde uyum ve dengeyi simgeler.